Dinaridi

Najveća kraška cjelina Evrope u spoju sa Mediteranom

 

Da li možete da zamislite da na tlu  Starog kontinenta postoje prirodne ljepote koje još uvijek nijesu dovoljno istražene, nudeći svakom novom putniku namjerniku neku potencijalnu novu tajnu? Taj dar pririode nastao još u doba mezozoika, kao planinski kraški sistem, do danas ostaje  jedinstven u svijetu po svojoj veličini i sastavu. Njegovo ime je Dinarsko gorje, Dinarski luk ili jednostavno samo Dinaridi. To je veliki planinski masiv jugo-istočne Evrope, koji se sa površinom od otprilike 100 000 km2  pruža na više od 6000 km obalne linije, obuhvatajući  cijelo područje okrenuto prema Jadranskom moru  i prirodno povezujeći osam zemalja: Sloveniju, Hrvatsku, Bosnu i Hercegovinu, Crnu Goru, Srbiju, Kosovo, Albaniju i Makedoniju.

Osnovna karakteristika Dinarida je kraški reljef tj. krajolik oblikovan otapanjem sloja ili slojeva topljivog temeljnog sloja, obično karbonatnih stijena kao što su krečnjak  ili dolomit. Najveći kraški sistem na svijetu sastavljen je od 200 planina , sa isto toliko vrhova preko 2 000 metara, 200 prirodnih jezera, 2 200 km riječnih tokova, više od 40 nacionalnih parkova, 19 područja pod UNESCO zaštitom.  Takav reljef uslovio je i bogatstvo flore i faune, tako da su Dinaridi centar biodiverziteta od evropskog značaja, predstavljući dom brojnim endemima (u nekim područjima prelazi i 10 % ukupne flore). Brojne su i prirodne šumske zajednice lišćara i četinara, livada i pašnjaka, koje osim domaćih životnja su dom i za zaštićene velike zvijeri poput medvjeda, vuka,lisice, risa, jelena.. Na ovom području nalaze se i dvije poslednje evropske prašume: Perućica (BiH) i Biogradska Gora (Crna Gora).  Takođe, jedno od poslednjih kraških polja u svijetu Livanjsko Polje (BiH) nalazi se u ovom regionu.

Dinaridi sadrže važne slatkovodne ekosisteme, uključujući najobimniju mrežu podzemnih rijeka (ponornica) i jezera u Evropi, poplavne šume i močvare međunarodnog značaja, kao što su delta Neretve (BiH/Hrvatska) i Skadarsko  jezero (Crna Gora/Albanija). Rijeka Tara koja teče kroz Crnu Goru, i uliva se  u Drinu na tromeđi sa Bosnom i Hercegovinom  i Srbijom, urezala je  jedan od najdubljih kanjona na svijetu. Riječni klanci i kanjoni Dinarida dom su mnogim endemima, vrstama koje ne postoje nigdje u svijetu

Prema jugu regije protežu se sve visočiji planinski masivi, koji su pravi izazov za planinare i alpiniste,  od kojih su najgrandiozniji Prokletije (Crna Gora, Albanija), na kojima se nalazi  najviši vrh Dinarida  Jezerski vrh (Maja Jezerce) sa 2692 m.

Istočna jadranska obala i dalje sadrži netaknute površine s ograničenim razvojem masovnog turizma. Preko 1200 ostrva karakteriše istočnu jadransku obalu u Hrvatskoj, od Cresa do Mljeta, podržavajući raznovrsne morske i obalne ekosisteme. Duboko urezan među dvije planine Lovćena i Orjena,  morski zaliv Boke Kotorske je jedinstven u Mediteranu, dok je albanska obala jedna od najnetaknutijih u cijelom Sredozemnom bazenu. 

Dinaridi  su milenijumskim stvaranjem, nepristupačnošću i surovošću osigurali svoju prirodnu ljepotu. Od svih evropskih masiva ovaj je najmanje „dirnut” ljudskom rukom. U tome se i sastoji njegova ljepota. Naš zadatak i obaveza je da  divlju ljepotu Dinarida sačuvamo za budućnost.

  

Ljudi Dinarida – kultura i lokalni prozivodi

Specifičnost Dinarida ne čini samo priroda, već i ljudi koji od praistorijskih vremena  žive na tom prostoru. 70 000 arheoloških lokaliteta i građevina nijemi su svjedoci različitih epoha, kultura i civilizacija koje su se smjenjivale ovdje od Brozanog doba, Antičke Grčke, Rimskog carstva, Vizantije, Mletačke Republike, Osmanlijskog carstva,  Austrougraske… Ovaj region svijeta oduvijek je bio  mjesto spajanja i razdvajanja različitih  kultura Evrope, što je rezultiralo stvaranjem tri glavne religije. Na trenutke povezujuća, na trenutke razdvajajuća, ova kulturna raznolikost je takođe jedna od mnogobrojnih zadivljujućih obilježja Dinarida. Ipak, ono što je identitet, kulturu i život na ovom prostoru oblikovalo više od velikih svjetskih civilizacija i religija, jeste priroda. Život na spoju visokih kraških planina i mora, kroz vjekove izgradio je  poseban tip ljudi -  Dinarski. Da bi preživjeli , morali su da žive u neraskidivom skladu sa prirodom. Ribarsto, stočarstvo, tradicionalni zanati i vještine na ovim prostorima primjeri su održivog načina življenja i poštovanja prirode. Zato je danas ovaj predio toliko i očuvan, jer  da bi preživjeli,  ljudi su morali da poštuju i čuvaju prirodu oko sebe. Međutim, težak način života doveo je iseljavanja velikog broji stanovnika sa područja Dinarida. Oni koji su ostali, danas žive na jednom od prirodno najočuvanijih prostora Evrope. To je prilika i veliki potencijal da kroz spoj poljoprivrede i turizma budu uspješni primjeri razvoja lokalnih područja.

Dinaridi su primjer da u svijetu još postoje područja gdje se ukus i način pripreme ljekovitog bilja, mesa, sira, ribe, vina, meda, maslinovog ulja  i ostalih darova prirode nastalih na spoju  jedinog kraškog predjela u Evropi i Meditarana, nije mijenjao vjekovima.